Nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước? Mùa thi đang đến gần, áp lực thời gian ngày càng đè nặng lên vai các bạn học sinh. Trong không khí gấp rút đó, câu hỏi tưởng chừng đơn giản này lại gây ra sự chia rẽ nội tâm sâu sắc và làm tốn không ít thời gian tranh luận trên các diễn đàn học tập.
Đây không chỉ là một câu hỏi về phương pháp, mà nó còn phản ánh sự lo lắng và mất phương hướng của rất nhiều bạn học sinh, đặc biệt là những bạn đang phân vân giữa việc tự ôn tập hay tìm đến học thêm trong giai đoạn nước rút. Đứng giữa một “núi” sách vở, các khóa học thêm dày đặc và hàng trăm bộ đề thi thử mời gọi trên mạng, việc đưa ra quyết định nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước thực sự là một thử thách. Nếu chọn sai, bạn có thể lãng phí thời gian quý báu mà kết quả vẫn dậm chân tại chỗ.
Bài viết này sẽ không chỉ đưa ra câu trả lời “Có” hoặc “Không” một cách sáo rỗng. Chúng ta sẽ cùng nhau đi sâu vào bản chất của việc học và thi, phân tích xem khi nào thì nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước, và quan trọng nhất, vạch trần 3 sai lầm phổ biến nhất khiến học sinh trượt dài trong ma trận ôn thi. Nếu bạn vẫn đang loay hoay với câu hỏi nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước, thì đây chính là bài viết dành cho bạn.
1. Bản chất của cuộc tranh luận “Nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước?”
Tại sao câu hỏi nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước lại khó trả lời đến vậy? Bởi vì cả hai phe trong cuộc tranh luận này đều có lý lẽ riêng và đều… đúng một nửa.
1.1. Phe ủng hộ “Học lại kiến thức trước”
Những người theo trường phái này cho rằng kiến thức nền tảng là gốc rễ. Làm sao bạn có thể xây nhà trên cát? Nếu không nắm vững định lý, công thức, không hiểu bản chất sự kiện lịch sử, thì việc lao vào làm đề chỉ là sự “đoán mò” may rủi. Đối với họ, câu trả lời cho việc nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước chắc chắn là phải ưu tiên kiến thức. Họ tin rằng khi đã “thông tuệ” lý thuyết, thì đề thi nào cũng có thể giải quyết.
1.2. Phe ủng hộ “Luyện đề trước”
Ngược lại, phe “thực chiến” lại lập luận rằng: Chúng ta đang đi thi, chứ không phải đi nghiên cứu. Luyện đề giúp làm quen với áp lực thời gian, nhận diện được cấu trúc đề thi và các bẫy thường gặp. Họ cho rằng cứ va chạm với đề rồi sai ở đâu thì học lại ở đó sẽ nhớ lâu hơn. Với nhóm này, việc băn khoăn nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước là thừa thãi, cứ làm đề đi rồi tính.
1.3. Sự thật nằm ở đâu?
Sự thật là, câu hỏi nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước là một câu hỏi bẫy. Nó sai ngay từ cách đặt vấn đề, khiến chúng ta tư duy theo hướng nhị nguyên: chỉ được chọn một trong hai. Thực tế, việc học kiến thức và luyện đề là hai mặt của một đồng xu, chúng bổ trợ và không thể tách rời.
Quyết định nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước hoàn toàn phụ thuộc vào giai đoạn ôn thi và năng lực hiện tại của bạn. Không có một công thức chung cho tất cả mọi người. Tuy nhiên, sự nôn nóng thường dẫn đến những quyết định sai lầm. Rất nhiều học sinh, trong lúc hoảng loạn vì không biết nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước, đã rơi vào những cái bẫy tư duy tai hại.
2. 3 sai lầm “chết người” khi quyết định nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước
Dưới đây là 3 kịch bản sai lầm điển hình nhất mà tôi đã quan sát thấy ở hàng nghìn học sinh khi đối mặt với câu hỏi triệu đô: Nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước?
2.1. Sai lầm 1: “Con thiêu thân” – Lao vào luyện đề khi “mất gốc”
Đây là sai lầm phổ biến nhất và cũng để lại hậu quả nặng nề nhất. Nhiều bạn học sinh, đặc biệt là những bạn có lực học trung bình, khi thấy thời gian không còn nhiều, liền vội vàng bỏ qua bước trả lời câu hỏi nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước một cách thấu đáo. Thay vào đó, các bạn tải về hàng tá đề thi thử và bắt đầu cày ngày cày đêm với hy vọng “trăm hay không bằng tay quen”.
Hậu quả:
-
Sốc tâm lý: Khi nền tảng kiến thức chưa vững, bạn sẽ liên tục gặp các câu hỏi mà mình không biết bắt đầu từ đâu. Kết quả là điểm số các bài thi thử lẹt đẹt ở mức 3-4 điểm. Điều này gây ra sự hoang mang tột độ, khiến bạn nghi ngờ năng lực bản thân và càng rối trí hơn trong việc xác định nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước trong tương lai.
-
Học vẹt, nhớ tạm thời: Khi làm đề mà không hiểu bản chất, bạn chỉ đang học thuộc lòng cách giải của một bài toán cụ thể. Nếu đề thi thật thay đổi số liệu hoặc cách hỏi một chút, bạn sẽ “đứng hình” ngay lập tức. Lúc này, bạn mới nhận ra mình đã sai khi chọn nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước.
-
Lãng phí đề hay: Những bộ đề thi chất lượng là tài nguyên hữu hạn. Sử dụng chúng khi chưa đủ trình độ là một sự lãng phí lớn.
Nếu bạn đang mất gốc, câu trả lời cho việc nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước là: Tuyệt đối không luyện đề tổng hợp ngay. Hãy quay lại Sách giáo khoa.
2.2. Sai lầm 2: “Nhà nghiên cứu” – Mắc kẹt trong vòng lặp lý thuyết vô tận
Ở thái cực ngược lại là những bạn quá cẩn thận, hoặc mắc hội chứng “sợ hoàn hảo”. Các bạn này luôn cảm thấy mình chưa đủ sẵn sàng để làm đề thi. Khi tự hỏi nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước, các bạn luôn chọn phương án an toàn là học lại kiến thức.
Các bạn dành hàng tháng trời để đọc đi đọc lại sách giáo khoa, tô vẽ highlight kín mít các trang vở, học thuộc lòng từng định nghĩa. Quy trình này lặp đi lặp lại đến mức các bạn thuộc làu lý thuyết nhưng lại chưa từng áp dụng nó vào một bài tập thực tế nào.
Hậu quả:
-
“Ngợp” khi gặp đề thật: Biết lý thuyết là một chuyện, vận dụng nó trong áp lực thời gian 50-90 phút lại là chuyện khác. Những “nhà nghiên cứu” này thường bị sốc khi thấy đề thi quá dài, quá nhiều dạng bài đan xen, điều mà việc chỉ học lý thuyết không bao giờ cho họ biết.
-
Thiếu kỹ năng thực chiến: Kỹ năng phân bổ thời gian, kỹ năng sử dụng máy tính cầm tay nhanh, kỹ năng loại trừ đáp án… tất cả chỉ có được thông qua luyện đề. Việc quá ưu tiên học kiến thức khi cân nhắc nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước đã khiến họ bỏ quên các kỹ năng sinh tồn này.
-
Kiến thức “chết”: Lý thuyết không được vận dụng sẽ nhanh chóng bị quên lãng.
Đối với nhóm này, câu trả lời cho việc nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước là: Hãy dũng cảm làm bài tập ngay sau khi học lý thuyết.
2.3. Sai lầm 3: Luyện đề chỉ để “lấy thành tích ảo” chứ không phải để học
Sai lầm thứ ba này tinh vi hơn. Nhiều bạn đã xác định được câu trả lời cho việc nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước là cần phải luyện đề. Thế nhưng, cách các bạn luyện đề lại hoàn toàn sai lầm.
Các bạn làm đề như một cái máy, làm xong, check đáp án A, B, C, D, tính điểm tổng kết. Nếu điểm cao (có thể do đề dễ hoặc may mắn), các bạn tự mãn. Nếu điểm thấp, các bạn buồn bã rồi… cất đề đó đi và lôi đề khác ra làm tiếp.
Hậu quả:
-
Không lấp được lỗ hổng: Mục đích tối thượng của việc luyện đề là để phát hiện ra mình đang hổng kiến thức ở đâu. Nếu chỉ check điểm rồi bỏ qua, bạn đang lãng phí 90% giá trị của việc làm đề. Bạn vẫn không biết mình sai ở đâu để trả lời lại câu hỏi nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước cho giai đoạn tiếp theo.
-
Mắc lại lỗi sai cũ: Do không phân tích lỗi sai, bạn chắc chắn sẽ lặp lại chính cái sai đó trong các đề thi sau, và tệ nhất là trong kỳ thi thật.
Khi đối diện với câu hỏi nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước, nếu chọn luyện đề, hãy nhớ: Làm 1 đề và chữa kỹ trong 3 tiếng còn hơn làm 3 đề mà không chữa gì cả.
3. Chiến lược vàng – Hóa giải câu hỏi “Nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước?”
Vậy cuối cùng, làm thế nào để không bị lạc lối trong ma trận này? Thay vì cứ mãi băn khoăn nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước, hãy áp dụng một chiến lược kết hợp thông minh theo từng giai đoạn. Chúng ta sẽ chuyển từ câu hỏi “chọn 1 trong 2” sang câu hỏi “kết hợp thế nào cho hiệu quả”.
3.1. Giai đoạn 1: Xây nền (Tỷ lệ: 80% Học kiến thức – 20% Bài tập chuyên đề)
-
Đối tượng: Học sinh mất gốc, hoặc giai đoạn đầu của năm học.
-
Chiến lược: Lúc này, câu trả lời cho nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước nghiêng hẳn về học kiến thức. Hãy tập trung hệ thống lại toàn bộ lý thuyết cốt lõi trong SGK. Học đến chương nào, làm ngay bài tập cơ bản của chương đó để khắc sâu kiến thức. Tuyệt đối chưa động đến các đề thi thử tổng hợp.
-
Mục tiêu: Nắm chắc các định nghĩa, công thức cơ bản để không bị mất điểm ở các câu hỏi mức độ Nhận biết – Thông hiểu.
3.2. Giai đoạn 2: Tăng tốc – Luyện chuyên đề sâu (Tỷ lệ: 50% Học kiến thức – 50% Luyện bài tập)
-
Đối tượng: Đã nắm được khoảng 60-70% kiến thức nền.
-
Chiến lược: Ở giai đoạn này, sự phân vân nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước bắt đầu trở nên cân bằng hơn. Bạn cần chuyển sang làm các bài tập theo chuyên đề (ví dụ: chuyên đề Hàm số, chuyên đề Lượng giác, chuyên đề Câu bị động…). Khi làm chuyên đề, nếu thấy tắc ở đâu, lập tức quay lại mở sách lý thuyết phần đó ra xem lại.
-
Mục tiêu: Thành thạo các dạng bài tập từ cơ bản đến vận dụng thấp. Bắt đầu làm quen với các câu hỏi trắc nghiệm.
3.3. Giai đoạn 3: Về đích – Luyện đề thực chiến (Tỷ lệ: 20% Học kiến thức – 80% Luyện đề)
-
Đối tượng: Giai đoạn 2-3 tháng trước kỳ thi, khi đã nắm chắc kiến thức các chuyên đề.
-
Chiến lược: Đây là lúc câu trả lời cho nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước nghiêng về phía luyện đề mạnh mẽ nhất. Hãy tiến hành làm các đề thi thử tổng hợp, bấm giờ như thi thật.
-
Quy tắc vàng khi luyện đề: Làm xong phải có sổ tay ghi chép lỗi sai. Phân tích tại sao sai: Do hổng kiến thức? Do tính toán nhầm? Hay do đọc sai đề? Chính quá trình phân tích này sẽ cho bạn biết bạn nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước (ở mảng nào) trong ngày hôm sau. Nếu sai do hổng kiến thức, hãy dành ngay ngày hôm sau để học lại mảng kiến thức đó.
4. Kết luận
Cuối cùng, không có một câu trả lời cứng nhắc nào cho câu hỏi nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước. Nó là một quá trình động, đòi hỏi sự tự đánh giá trung thực về năng lực của bản thân.
Đừng để sự hoang mang khi không biết nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước làm tê liệt hành động của bạn. Hãy tránh xa 3 sai lầm kể trên: đừng làm con thiêu thân lao vào đề khi chưa biết gì, đừng làm nhà nghiên cứu giấy tờ, và đừng làm cái máy giải đề vô hồn.
Hãy nhớ rằng, học kiến thức là để nạp đạn, còn luyện đề là để tập bắn. Bạn không thể ra trận mà không có đạn, nhưng có đạn mà không biết ngắm bắn thì cũng vô dụng. Hãy kết hợp chúng một cách khôn ngoan. Thay vì hỏi “Hôm nay mình nên luyện đề trước hay học lại kiến thức trước?”, hãy hỏi “Hôm nay mình cần cải thiện điều gì nhất, và công cụ nào (học hay luyện) sẽ giúp mình đạt được điều đó?”.
Chúc các bạn có một chiến lược ôn thi thông minh và đạt kết quả cao nhất!
>>> Bạn có thể tham khảo: https://nctu.edu.vn/3-giai-doan-on-thi-thpt-quoc-gia-hieu-qua
