Trong nền giáo dục hiện đại, cụm từ học thêm đã trở thành một phần không thể thiếu trong hành trình học tập của đại đa số học sinh, sinh viên tại Việt Nam. Từ các bậc học phổ thông cho đến đại học, việc tìm kiếm các lớp học bổ túc kiến thức ngoài giờ chính khóa xuất hiện như một nhu cầu tất yếu để bắt kịp chương trình hoặc nâng cao năng lực cạnh tranh.
Tuy nhiên, mặt trái của xu hướng này là gánh nặng tâm lý nặng nề. Học sinh rơi vào cái bẫy của lịch trình dày đặc: sáng học trường, chiều học thêm, tối lại tiếp tục vùi đầu vào các trung tâm luyện thi. Áp lực từ những kỳ thi chuyển cấp, thi tốt nghiệp THPT, hay các bài kiểm tra đánh giá năng lực liên tục đè nặng, biến hành trình tiếp thu tri thức thành một cuộc chạy đua kiệt sức. Nhiều bạn trẻ rơi vào trạng thái stress kéo dài, mất ngủ, thậm chí là sợ hãi mỗi khi bước chân vào lớp học.
Câu hỏi đặt ra là: Liệu có giải pháp nào giúp việc học thêm vừa mang lại hiệu quả vượt trội về mặt điểm số, vừa giữ cho tinh thần luôn thoải mái, tự do, không bị bóp nghẹt bởi áp lực thi cử?
Câu trả lời hoàn toàn là CÓ. Bản chất của việc học bổ trợ không sai, sai ở cách chúng ta tiếp cận và phân bổ nguồn lực. Bài viết chi tiết dưới đây sẽ bật mí cho bạn 9 bí quyết vàng giúp tối ưu hóa việc học thêm, biến những giờ học ngoài giờ thành bệ phóng tài năng thay vì một “cơn ác mộng” tâm lý.
1.Xác định rõ mục đích cốt lõi: Học để hiểu hay học vì phong trào?
Để loại bỏ áp lực, bước đầu tiên bạn cần làm là ngồi lại và tự vấn bản thân về mục đích thực sự của việc này:
-
Bạn đang bị hổng kiến thức căn bản ở môn học nào?
-
Bạn có cần học nâng cao để săn học bổng, thi học sinh giỏi không?
-
Hay bạn cần một người hướng dẫn phương pháp tự học tốt hơn?
Khi đã định vị được nhu cầu của chính mình, bạn sẽ chọn đúng lớp, đúng thầy. Việc học thêm lúc này được cá nhân hóa hoàn toàn, giúp bạn bù đắp đúng phần thiếu hụt mà không phải tốn thời gian, công sức cho những nội dung bản thân đã thành thạo. Học có mục đích rõ ràng chính là chiếc chìa khóa đầu tiên giúp tâm lý bạn trở nên nhẹ nhàng, tự tin.
2. Ứng dụng phương pháp Chủ động gợi nhớ (Active Recall)
Ngồi nghe giảng thụ động tại các lớp học thêm rồi chép bài đầy tập là sai lầm kinh điển của nhiều học sinh. Cách học này chỉ tạo ra “ảo tưởng về sự hiểu biết” (illusion of competence). Khi đối mặt với đề thi biến hóa, bạn sẽ dễ dàng rơi vào trạng thái hoang mang, áp lực.
Thay vào đó, hãy áp dụng phương pháp Chủ động gợi nhớ (Active Recall). Đây là kỹ thuật kích thích não bộ phải chủ động hoạt động để tìm kiếm và tái hiện lại thông tin thay vì chỉ đọc lại sách vở một cách lười biếng.
Cách thực hiện vô cùng đơn giản:
-
Sau mỗi buổi học thêm, thay vì mở vở ra đọc lại, hãy lấy một tờ giấy trắng.
-
Tự ghi lại tất cả những kiến thức, công thức, tư duy cốt lõi mà bạn nhớ được từ buổi học đó.
-
Sau khi viết xong, đối chiếu lại với vở ghi để xem mình bỏ sót hoặc hiểu sai phần nào và sửa lại bằng bút đỏ.
Bằng cách ép bộ não phải làm việc nặng để trích xuất thông tin, các liên kết thần kinh sẽ được củng cố mạnh mẽ. Kiến thức từ buổi học thêm sẽ chuyển từ trí nhớ ngắn hạn sang trí nhớ dài hạn, giúp bạn tự tin bước vào phòng thi mà không cần phải “học vẹt” sát ngày.
3. Quản lý thời gian bằng kỹ thuật Spaced Repetition (Lặp lại ngắt quãng)
Áp lực thi cử phần lớn đến từ việc dồn ứ kiến thức. Nhiều học sinh đi học thêm quanh năm suốt tháng nhưng không có kế hoạch ôn tập định kỳ, dẫn đến tình trạng “học trước quên sau”. Đến sát kỳ thi, khối lượng kiến thức quá đồ sộ khiến các bạn quá tải.
Kỹ thuật Lặp lại ngắt quãng (Spaced Repetition) chính là giải pháp tối ưu cho vấn đề này. Phương pháp này dựa trên biểu đồ “Đường cong quên lãng” (Forgetting Curve) của Hermann Ebbinghaus, chỉ ra rằng não bộ sẽ quên dần thông tin theo thời gian nếu không được ôn tập lại đúng lúc.
Để việc học thêm đạt hiệu quả cao nhất, hãy lên lịch trình ôn tập các nội dung đã học theo các khoảng thời gian tăng dần:
-
Lần 1: Ngay sau buổi học (hoặc trong vòng 24 giờ).
-
Lần 2: Sau 3 ngày kể từ buổi học.
-
Lần 3: Sau 7 ngày.
-
Lần 4: Sau 30 ngày.
Hiện nay, bạn có thể sử dụng các ứng dụng thông minh như Anki hoặc Quizlet để tạo các thẻ ghi nhớ (Flashcards). Thuật toán của các ứng dụng này sẽ tự động tính toán thời gian và nhắc nhở bạn ôn lại kiến thức vào đúng thời điểm não bộ chuẩn bị quên. Khi kiến thức đã thấm sâu vào tiềm thức, việc đối mặt với các kỳ thi sẽ trở nên nhẹ nhàng như một thói quen hàng ngày.
4. Tận dụng tối đa mô hình Kỹ thuật Feynman (Feynman Technique)
Nhà vật lý học đoạt giải Nobel Richard Feynman có một câu nói nổi tiếng: “Nếu bạn không thể giải thích một khái niệm cho một đứa trẻ 8 tuổi hiểu, thì chứng tỏ bản thân bạn chưa thực sự hiểu khái niệm đó”. Khi bạn đi học thêm, bạn được tiếp cận với rất nhiều phương pháp giải nhanh, tư duy chuyên sâu. Nhưng làm sao để chắc chắn bạn đã làm chủ được chúng?
Hãy áp dụng Kỹ thuật Feynman qua 4 bước sau:
Khi bạn có thể đơn giản hóa những kiến thức phức tạp, bạn đã biến tư duy của thầy cô thành tư duy của chính mình. Sự thấu hiểu tường tận này chính là liều thuốc giải độc mạnh mẽ nhất cho mọi sự lo âu, áp lực thi cử.
5. Lựa chọn môi trường học tập lý tưởng và sàng lọc sĩ số lớp
Hiệu quả của việc học thêm phụ thuộc rất lớn vào không gian và chất lượng tương tác giữa người dạy và người học. Hiện nay, có rất nhiều mô hình lớp học bổ trợ: từ các lớp đại trà tại trung tâm với sĩ số lên đến hàng trăm học sinh, cho đến các lớp nhóm nhỏ (5 – 10 người) hoặc học gia sư 1 kèm 1.
Nếu bạn là người dễ bị mất tập trung hoặc có học lực ở mức trung bình, việc chen chúc trong các lớp học thêm quá đông sẽ chỉ làm tăng thêm sự mệt mỏi. Bạn không thể tương tác với giáo viên, không dám đặt câu hỏi khi chưa hiểu bài, và không khí ngột ngạt càng kích thích sự căng thẳng.
Hãy ưu tiên lựa chọn các lớp học có sĩ số vừa phải hoặc học trực tuyến chất lượng cao, nơi giáo viên có thể theo sát tiến độ của từng học sinh. Một môi trường thân thiện, cởi mở, nơi học sinh được khuyến khích sai và sửa sai, sẽ tạo ra tâm lý an toàn. Khi tâm lý thoải mái, khả năng hấp thụ kiến thức sẽ tăng lên gấp bội, từ đó xóa tan áp lực điểm số.
6. Cân bằng tuyệt đối giữa học tập, nghỉ ngơi và chăm sóc sức khỏe
Nhiều bạn học sinh lầm tưởng rằng càng dành nhiều thời gian ngồi trong phòng học thêm thì kết quả sẽ càng cao. Đây là một quan niệm sai lầm và cực kỳ nguy hại cho sức khỏe tinh thần. Bộ não của con người có giới hạn về khả năng dung nạp năng lượng và khả năng tập trung liên tục.
Để việc học thêm không biến thành một cực hình, bạn cần xây dựng một chế độ sinh hoạt khoa học:
-
Ngủ đủ giấc: Tuyệt đối không thức thâu đêm suốt sáng để cày đề. Giấc ngủ từ 7 – 8 tiếng mỗi đêm là thời gian vàng để não bộ phân loại, sắp xếp và lưu trữ vĩnh viễn các kiến thức bạn đã nạp vào ban ngày tại lớp học thêm.
-
Dinh dưỡng hợp lý: Bổ sung đầy đủ các thực phẩm tốt cho trí não như cá hồi, các loại hạt, rau xanh và uống đủ nước.
-
Vận động thể chất: Dành ít nhất 30 phút mỗi ngày để chơi thể thao, chạy bộ hoặc yoga. Hoạt động thể chất giúp giải phóng endorphin – hormone hạnh phúc, giúp bạn đánh bay stress sau những giờ học căng thẳng.
Hãy nhớ rằng, một cơ thể mệt mỏi và một tinh thần kiệt quệ không thể sản sinh ra những tư duy đột phá. Bảo vệ sức khỏe chính là bảo vệ năng lực học tập bền vững của chính bạn.
7. Thay đổi tư duy: Từ “Phải thi đỗ” sang “Học để phát triển bản thân”
Áp lực thi cử thực chất không đến từ các lớp học thêm hay từ cuốn sách giáo khoa, mà nó xuất phát từ chính tư duy (mindset) của bạn. Nếu bạn luôn nhìn nhận việc đi học thêm như một nghĩa vụ nặng nề để đối phó với bài kiểm tra, để đạt điểm số cao nhằm làm hài lòng cha mẹ, bạn sẽ luôn cảm thấy như đang đeo đá trên vai.
Hãy chuyển dịch từ Tư duy cố định (Fixed Mindset) sang Tư duy phát triển (Growth Mindset). Xem mỗi buổi học thêm là một cơ hội tuyệt vời để khám phá những góc nhìn mới, rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề và nâng cấp bản thân tốt hơn ngày hôm qua.
-
Khi gặp một bài toán khó tại lớp học thêm, thay vì nản lòng và sợ hãi: Hãy hào hứng vì đây là cơ hội để kích hoạt tư duy logic.
-
Khi bị điểm kém trong một bài kiểm tra thử: Hãy coi đó là một phản hồi quý giá chỉ ra phần kiến thức mình cần tối ưu lại, chứ không phải là sự phán xét năng lực của bản thân.
Khi bạn không còn bị ám ảnh bởi cái mác “thắng – thua” hay “đỗ – trượt” trong các kỳ thi, bạn sẽ tìm lại được niềm vui thuần khiết của sự học. Kỳ lạ thay, khi tâm lý được giải phóng, kết quả thi cử thường lại đạt mức cao nhất.
8. Kết hợp linh hoạt giữa học thêm và tự học (Self-study)
Có một sự thật phũ phàng: Giáo viên giỏi đến đâu cũng chỉ đóng vai trò là người dẫn đường, người truyền cảm hứng và cung cấp công cụ. Chiếc chìa khóa quyết định sự thành bại nằm ở năng lực tự học của chính bạn. Việc lạm dụng các lớp học thêm mà bỏ quên thời gian tự nghiền ngẫm là nguyên nhân cốt lõi khiến nhiều học sinh “học nhiều nhưng biết ít”.
Tỷ lệ vàng giữa thời gian lên lớp và thời gian tự học nên là 1:1 hoặc 1:2. Ví dụ, nếu bạn dành 2 tiếng để tham gia một buổi học thêm toán, bạn cần dành ít nhất từ 2 đến 4 tiếng ở nhà để tự làm lại các bài tập, tự đào sâu nghiên cứu các cách giải khác nhau và kết nối kiến thức đó với các chủ đề liên quan.
Quá trình tự học là lúc não bộ thực sự tiêu hóa kiến thức. Nếu không có giai đoạn này, mọi thông tin bạn nhận được từ việc học thêm chỉ dừng lại ở mức độ nhận biết mơ hồ, dễ dàng bốc hơi khi gặp áp lực phòng thi. Khi bạn làm chủ được kỹ năng tự học, bạn sẽ không còn bị phụ thuộc vào các lớp học ngoài giờ và hoàn toàn làm chủ được tiến độ học tập của mình.
9. Xây dựng nhóm học tập chất lượng (Study Web)
Học một mình dễ đi nhanh, nhưng học cùng nhau mới đi được xa và bền vững. Việc đi học thêm một mình đôi khi tạo ra cảm giác cô đơn và dễ nản chí trước áp lực thi cử trùng điệp. Hãy chủ động kết nối với những người bạn có cùng chí hướng, cùng mục tiêu tại các lớp học bổ trợ để xây dựng một nhóm học tập chất lượng.
Một nhóm học tập lý tưởng từ 3 – 5 người sẽ mang lại những lợi ích vượt trội:
-
Hỗ trợ lẫn nhau: Người giỏi môn này có thể hướng dẫn lại cho người yếu hơn và ngược lại. Việc giảng giải cho bạn học cũng chính là một lần áp dụng Kỹ thuật Feynman vô cùng hiệu quả.
-
Chia sẻ tài liệu: Các thành viên có thể chia sẻ cho nhau những bộ đề hay, những tài liệu quý giá thu thập được từ các nguồn học thêm khác nhau.
-
Tạo động lực tích cực: Khi thấy bạn bè nỗ lực, bản thân bạn cũng sẽ có thêm năng lượng để phấn đấu. Những lời động viên, chia sẻ áp lực từ những người bạn đồng hành cùng cảnh ngộ sẽ giúp tâm trạng bạn thoải mái, nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
Bảng so sánh phương pháp học thêm áp lực và học thêm hiệu quả
Để có cái nhìn tổng quan và thay đổi ngay lập tức thói quen của mình, hãy cùng nhìn vào bảng so sánh dưới đây:
Lời kết: Hãy làm chủ hành trình học tập của chính bạn
Học thêm không phải là một “bản án” bắt buộc bạn phải chịu đựng sự mệt mỏi, áp lực, mà nó là một công cụ, một người bạn đồng hành hỗ trợ đắc lực nếu bạn biết sử dụng đúng cách. 9 bí quyết được chia sẻ trên đây không chỉ giúp bạn nâng cao điểm số một cách ngoạn mục mà quan trọng hơn, chúng giúp bạn bảo vệ sự bình yên trong tâm hồn, giữ vững niềm đam mê khám phá tri thức trước mọi kỳ thi khốc liệt.
Hãy nhớ rằng, điểm số trong các kỳ thi chỉ là một cột mốc ngắn hạn, nhưng phương pháp tự học, tư duy phát triển và khả năng quản lý áp lực tinh thần mới là những báu vật đi theo bạn suốt cuộc đời. Thay đổi phương pháp ngay hôm nay, chủ động lên kế hoạch và bước vào các lớp học thêm với tâm thế của một người làm chủ. Chúc bạn luôn tìm thấy niềm vui, sự tự tin và gặt hái được những thành công rực rỡ trên con đường học vấn của mình!
>>> Bạn có thể tham khảo: https://thanhnien.vn/cao-diem-on-thi-tot-nghiep-thpt-nguoi-ap-luc-kinh-khung-nguoi-giam-lo-au-185260528180233256.htm
